Wat is de bijdrage van (Nederlandse) veeteelt op de totale uitstoot van broeikasgassen?

In 2018 was de landbouw verantwoordelijk voor de uitstoot van 26,5 megaton CO₂, 14% van het Nederlandse totaal (1 megaton is 1 miljoen ton = 1 miljard kg). Van die 26,5 megaton werd 70% uitgestoten door de veehouderij. De veehouderij veroorzaakt weinig CO₂ door het gebruik van fossiele brandstof, het gaat vooral om de uitstoot van methaan (CH₄, door dieren en uit mest) en lachgas (N₂O, uit mest). Van de Nederlandse methaanemissie komt 75% uit de veehouderij, van de lachgasemissie is dat 45%.

#landbouw #broeikasgassen #veeteelt

Alle sectoren in Nederland stootten in 2018 188 megaton CO2 eq. uit, 26,5 megaton daarvan kwam uit de landbouw [1]. Niet alle broeikasgassen hebben een even groot effect op de opwarming van de aarde. Zo is methaan (CH4) ongeveer 28 keer zo sterk als CO2. Lachgas (N2O) is nog veel sterker; wel 298 keer zo sterk als CO2. Broeikasgassen berekenen we in CO2-equivalenten. Dat betekent dus dat we 1 kg methaan ‘tellen’ als 28 kg CO2-equivalenten (CO2 eq.) en 1 kg N2O als 298 kg CO2 eq.

In de grafiek hieronder zie je dat de veehouderij nauwelijks bijdraagt aan de CO2 emissie, maar wel verantwoordelijk is voor 75% van de emissie van CH4 (13 megaton CO2-eq) en 45% van N2O (3,6 megaton CO2-eq).

178-1 graph

Hoe ontstaan die emissies in de veehouderij? De bijdrage van de veehouderij loopt via vier sporen: fossiele energie, vertering van voer, mest en ammoniak. Hieronder zal ik per spoor een nadere toelichting geven.

Spoor 1: fossiele energie

Het eerste spoor betreft het gebruik van fossiele brandstoffen. Denk aan het gebruik van diesel voor de tractor of de elektriciteit die nodig is voor het koelen van de melk in de koeltank, of de verwarming en ventilatie in de stallen. Wanneer de energie afkomstig is van diesel, of van grijze stroom draagt de CO2 die daarbij vrijkomt bij aan het broeikasgaseffect. De grootste bijdrage van CO2 aan de landbouwemissies is toe te schrijven aan de glastuinbouw, de bijdrage van de veehouderij aan verbranding van fossiele brandstoffen is maar klein en wordt hier verwaarloosd. Het grootste gedeelte van het broeikaseffect door de veehouderij komt door CH4, gevolgd door N2O. Dit wordt uitgelegd in de drie andere sporen.

Spoor 2: dier

Methaan ontstaat in het maagdarmstelsel van dieren tijdens het verteren van voedsel. In het voedsel zitten organische stoffen, dit zijn de suikers, de vetten en de eiwitten in het voer. Om deze voedingstoffen beschikbaar te maken voor het dier, wordt het voedsel verteerd in het maagdarmstelsel van dieren. Bij het verteren van de organische stof onder zuurstofloze omstandigheden ontstaat, naast voor het lichaam nuttige bouwstoffen, ook CH4.

Bij varkens gaat het om fermentatieprocessen in de darm, tijdens de darmvertering ontstaat CH4 die het lichaam verlaat via scheetjes. Dat gebeurt trouwens ook bij mensen. Een varken produceert op deze manier ongeveer 5 gram CH4 per dag. Bij koeien gaat het anders, koeien kunnen leven op gras omdat ze maar liefst vier magen hebben om dat te verteren. Het zijn herkauwers. De keerzijde is dat bij deze vertering veel CH4 ontstaat in de pens. Dat komt het dier weer uit via de bek (als boeren). Een koe produceert op deze manier ongeveer 350 g CH4 per dag. Dat is dus 70 keer meer dan een varken. Je begrijpt nu dus dat het terugdringen van de methaanuitstoot door de veehouderij een belangrijk aandachtspunt is, waar we veel onderzoek naar doen.

Spoor 3: mestopslag

Het derde spoor betreft de uitstoot van broeikasgassen uit de mest van de dieren. Bij opslag van de mest kan CH4 en N2O ontstaan. Als de mest onder zuurstofloze omstandigheden wordt opgeslagen, zoals in een mestput onder de stalvloer, ontstaat CH4. Wanneer wel zuurstof beschikbaar is ontstaat N2O. Zuurstof komt moeilijk in drijfmest (mest en urine samen), maar als je het mengt met stro of ander plantaardig materiaal maak je het luchtiger. Door de zuurstof kan vervolgens N2O ontstaan. Dit gebeurt bijvoorbeeld in composthopen. Omdat de meeste mest in Nederland bewaard wordt als drijfmest is deze N2O-bron in Nederland niet zo groot.

Spoor 4: bodem

Het vierde spoor waardoor door het houden van vee broeikasgassen ontstaat, loopt via de mest die op het land wordt uitgereden. Wanneer mest op het land ligt kan er veel zuurstof bij en ontstaat N2O. Een tweede dierlijke N2O bron vanuit de bodem ontstaat door ammoniak (NH3). NH3 komt net als CH4 en N2O uit de mest wanneer het is opgeslagen in de stal of in een mestsilo en na het uitrijden van de mest. Eenmaal in de lucht, blijft het daar niet, maar ‘valt’ het uiteindelijk weer ergens op de grond. Dat noemen we depositie. Een klein gedeelte van deze NH3 reageert met zuurstof en wordt dan N2O. Ongeveer 10% van alle N2O is toe te schrijven aan deze zogenaamde ‘indirecte’ emissies en komt neer op zo’n 2% van de broeikasgasemissie uit de veehouderij. Niet alle emissies vanaf de bodem hebben dierlijke mest als oorsprong. Andere bronnen zijn bijvoorbeeld kunstmest en gewasresten.

178-2 graph

In de figuur staan de bijdragen van de vier sporen aan de broeikasgasemissie uit de landbouw. Samenvattend kan geconcludeerd worden dat 14 procent van alle broeikasgasemissies in Nederland uit de landbouw komt en dat daarvan ca. 70% door de veehouderij veroorzaakt wordt en vooral bestaat uit CH4 en N2O. De grootste bijdrage wordt geleverd door CH4 uit koeien en uit mest.

Hoe kwam dit artikel tot stand?

Dit antwoord is geschreven door Karin Groenestein.
Reviewer: Gert-Jan Monteny
Redacteur: Joseline Houwman

Gepubliceerd op: 20 februari 2021

[1] Bruggen, C. van, A. Bannink, C.M. Groenestein, J.F.M. Huijsmans, L.A. Lagerwerf, H.H. Luesink, G.L. Velthof & J. Vonk (2020). Emissies naar lucht uit de landbouw, 1990-2018. Berekeningen met het model NEMA. Wageningen, WOT Natuur & Milieu, WOt-technical report 178. https://library.wur.nl/WebQuery/wurpubs/566415

[2] Moerkerken, A. en Smit, I., 2016. De Nederlandse landbouw en het klimaat. Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, Publicatienummer: RVO-075-1601/BR-DUZA. https://www.rvo.nl/sites/default/files/2016/12/RVO_De%20Nederlandse%20landbouw%20en%20het%20klimaat_Broch_def.pdf

[3] Ruyssenaars, P.G., P.W.H.G. Coenen, J.D. Rienstra, P.J. Zijlema, E.J.M.M. Arets, K. Baas, R. Dröge, G. Geilenkirchen, M. ’t Hoen, E. Honig, B. van Huet, E.P. van Huis, W.W.R. Koch, L.A. Lagerwerf, R.M. te Molder, J.A. Montfoort, J. Vonk, M.C. van Zanten, 2020. Greenhouse gas emissions in the Netherlands 1990–2018 National Inventory Report 2020. DOI 10.21945/RIVM-2020-0031