Zijn er niet gewoon te veel mensen op aarde?

Deze vraag kan op verschillende manieren worden beantwoord. Hier gaan ik uit van de uitstoot van broeikasgassen, waarbij de hoeveelheid mensen op aarde een belangrijke factor is. Een toenemende wereldbevolking zonder structurele veranderingen in onze energievoorziening leidt tot een toename van broeikasgasemissies, zeker in combinatie met economische groei.

#energiegebruik #bevolkingsgroei

In 't kort:

Hoeveel mensen er op aarde zouden kunnen wonen hangt af van onder andere het welvaartsniveau en de milieuafdruk per persoon. Als iedereen op aarde een welvaartsniveau moet bereiken dat gelijk is aan dat van de rijkste landen, dan is het duidelijk dat dit een grote milieu-impact zal hebben (broeikasgasemissies en klimaatverandering, uitputting van grondstoffen). Zeker als dit gedaan wordt op de huidige manier, met fossiel-intensieve productieprocessen (kolen in hoogovens voor staal, cement, plastic verpakkingen o.b.v. aardolie). Duurzame energie, energie-efficiëntie, materiaalefficiëntie en recycling kunnen wel helpen om deze milieu-impacts deels te beperken. Een combinatie van verdere bevolkingsgroei en economische groei zal betekenen dat, om de milieu-impacts beheersbaar te houden, alles uit de kast gehaald moet worden in termen van hernieuwbare energie (zon, wind, biomassa, geothermie), energiebesparing (warmtepompen, isolatie), materiaalefficiëntie (minder verpakkingsmaterialen), recycling (van bijv. staal, aluminium, plastics), maar ook consuminderen (minder rijden met auto, minder vliegvakanties, minder vlees eten etc.).

In detail:

De uitstoot van broeikasgasemissies kan uitgesplitst worden in 3 factoren: het aantal mensen op aarde, het welvaartsniveau per inwoner en de broeikasgasintensiteit (emissies per bruto product). Samen vormen deze drie de totale uitstoot via de formule: inwoners x $/inwoner x emissies/$ = totale broeikasgasemissies (dit is een concrete invulling van de I=PAT vergelijking, zie bijv. Kaya & Yokoburi, 1997). De vraag of er teveel mensen op aarde wonen kan dan ook niet losgezien worden van de twee andere dimensies: welvaartsniveau en broeikasgasintensiteit.

In 2020 wonen er 7,8 miljard mensen op aarde. Dit is een toename van 13% sinds 2010 (6,9 miljard mensen) en een groei van 1,4% per jaar. De verwachting van de Verenigde Naties is dat de wereldbevolking zal blijven groeien tot ca. 9 miljard in 2050 en daarna zal afvlakken tot tussen de 10 en 12 miljard mensen in 2100 [UN, 2019]. Tevens is er sprake van economische groei. In 2019 was het bruto product wereldwijd 142,000 miljard US$, wat een stijging is van 58% ten opzichte van 2010 (90,000 miljard $) [Statista, 2020]. Per inwoner betekent dat een welvaartstoename van 40%, ofwel een stijging van 3.8% per jaar (van ca. 13,000 $/capita in 2010 naar 18,200 $/capita in 2019). Als deze stijging zich doorzet zal het welvaartsniveau verder toenemen met ongeveer 200% in 2050 (naar 37,300 $/capita).

Het beperken van de emissie van broeikasgassen, in lijn met een 2 graden scenario, betekent dat deze emissies sterk zullen moeten dalen met ca. 50-80% in 2050 en met ca. 90-105% in 2100, ten opzichte van 1990 [Climate Action Tracker, 2020]. Als het aantal inwoners en het welvaartsniveau zoals verwachting toenemen, betekent dit dat de intensiteit sterker moet dalen ter compensatie. Als de bevolking met 15% groeit naar 9 miljard in 2050 en het welvaartsniveau met 200% naar 37,300 $/capita, betekent dit dat de broeikasgasintensiteit met 80%-90% moet dalen om de totale broeikasgasemissies te laten dalen met 50-80% in 2050.

De energiesector is verantwoordelijk voor het grootste deel van de wereldwijde broeikasgasemissies. Zo bedraagt het aandeel van de verbranding van fossiele brandstoffen 73% in wereldwijde emissies in 2016, gevold door landbouw met 12%, landgebruik en ontbossing met 6.5%, industriële processen met 5.6% en als laatste afval met 3.2% [WRI, 2020]. Het reduceren van de broeikasgasintensiteit in de energiesector is daarom cruciaal. De ontwikkeling van het energiegebruik is gelinkt aan bevolkingsgroei en welvaart. In de periode 2010 tot 2017 is het wereldwijde energiegebruik gestegen van 538 EJ in 2010 naar 585 EJ in 2017, een groei van 1.2% per jaar. Het gebruik van fossiele brandstoffen is in dezelfde periode toegenomen van 440 EJ in 2010 naar 475 EJ in 2017, oftewel 1.1% per jaar [IEA, 2020]. Het reduceren van de broeikasgasemissies van energiegebruik kan bewerkstelligd worden door onder andere energiebesparing (reduceren EJ/$), het vervangen van fossiele brandstoffen met duurzame energie en het toepassen van CO2-afvang en ondergrondse opslag (bijv. bij kolencentrales of in de industrie). Ter compensatie van bevolkingsgroei en economische groei dient alles uit de kast gehaald te worden, met name op het gebied van energiebesparingsmaatregelen en duurzame energie. Naast de aanpak van de energiesector zijn maatregelen in landbouw en ontbossing belangrijk, zoals mestvergisting en het aanplanten van bomen.

Dus, een groeiende wereldbevolking en een stijgende welvaart zal naar verwachting gepaard gaan met een toenemende energievraag, groeiende vraag naar grondstoffen en voedsel. Dit betekent dat bij een ongewijzigde energievoorziening en de huidige productieprocessen, broeikasgasemissies zullen stijgen. Het behalen van een 2 graden scenario betekent dan ook dat er drastische veranderingen nodig zijn. De toepassing van duurzame energie is wereldwijd sterk aan het toenemen, maar de trend is nog niet voldoende om aan een 2 graden pad te voldoen. Energiebesparing blijft echter nog meer achter [Crijns-Graus, 2016]. Dit is een van de dingen waar veel harder aan getrokken zal moeten worden.

Hoe kwam dit artikel tot stand?

Dit artikel is geschreven door Wina Crijns-Graus.

Reviewer: Gert-Jan Kramer

Redacteur: Sven Borghart

[1] Climate Action Tracker (2020). Scenario’s 2 graden in 2050 en 2100. https://climateactiontracker.org/global/temperatures/

[2] Crijns-Graus, Wina (2016). Renewable energy: past trends and future growth in 2 degrees scenarios. (pp. 14-21). https://doi.org/10.1016/j.egypro.2016.10.139

[3] IEA (2020). Energiegebruik in 2010 en 2017. International Energy Agency, Paris, France. https://www.iea.org/data-and-statistics/

[4] Kaya, Y., and K. Yokoburi (1997). Environment, energy, and economy : strategies for sustainability. https://unu.edu/publications/books/environment-energy-and-economy-strategies-for-sustainability.html

[5] Statista (2020). GDP in 2010 and 2019 https://www.statista.com/statistics/268750/global-gross-domestic-product-gdp/

[6] United Nations (2019). World Population Prospects 2019. https://population.un.org/wpp/Graphs/Probabilistic/POP/TOT/900

[7] WRI (2020). Broeikasgasemissies in 2016. World Resources Institute, Washington, United States. https://www.climatewatchdata.org/ghg-emissions